19e - 01

Napoleon

Nadat hij in 1815 de slag bij Waterloo heeft verloren, verdwijnt Napoleon van het Europese toneel. De Empirestijl, die dan nog de heersende stijl is, verliest vrij snel zijn typerende bijzondere ornamenten, maar in een soberder vorm blijft de Classicistische stijl nog tijdens de regering van koning Willem I in gebruik, bij gebrek aan een nieuwe alles overheersende mode.

Anti-Frans sentiment

De burgers van de Europese landen, die blij zijn om van de Fransen verlost te zijn, stellen zich anti-Frans op en spoedig is het gedaan met de hevig klassieke ornamenten. Slechts een deel van de vormen ervan blijft over.

Nauwelijks nieuwbouw

Overigens wordt er maar weinig gebouwd in deze eerste helft van de 19e eeuw, want de landen zijn arm als gevolg van de bezetting en oorlogen. Dat betekent dat de geweldige populariteit van de snijramen plaats vindt aan huizen, die al uit een oudere tijd stammen en dus vaak gevel-kenmerken hebben van vroegere stijlen.

Biedermeier

In Duitsland ontwikkelt zich in de jaren 1815 tot het revolutiejaar 1848 de zogenaamde Biedermeier-stijl. Deze stijl is vooral gericht op interieurs, meubilair en siervoorwerpen en genoemd naar dhr. Biedermeier, een verzonnen karikatuur van een door en door brave burgerman in een Duits toneelspel.

In Engeland beleeft men ter zelfder tijd de Regency-stijl, waarvan de Biedermeierstijl ook invloed heeft ondergaan.

Symmetrie blijft

Er is voor de gewone woningen geen plaats meer voor zuilen, pilasters of kroonlijsten. Die doen nog te veel denken aan de Franse cultuur. De gevelindeling blijft evenwichtig en symmetrisch. En men kijkt voor een tijdje liever naar andere buurlanden dan naar Parijs. Aan deze anti-Franse stemming dankt Biedermeier zeker een deel zijn populariteit.
Het is onzin dat de Biedermeier-stijl alleen de gewone man zou hebben aangesproken.
Er werden heel mooie dingen gemaakt, zowel voor de gewone burgers als voor de vorsten.

Individualisme

We zitten dan al midden in de periode die ook wel de Romantiek genoemd wordt en die al voor de Franse revolutie is begonnen en zal voortduren tot het eind van de 19e eeuw.

Kenmerkend voor de Romantiek zijn:

Individualisme: de drang om zelf dingen te ontdekken en gevoelens te stellen boven rationaliteit.
Er is sympathie voor opstandigheid tegen de gevestigde orde.
Men voelt liefde voor de ongerepte natuur en neemt afscheid van de keurige symmetrische tuinaanleg.
Er groeit een voorkeur voor wild en grillig, wat m.i. trouwens meer invloed heeft op de tuinen en de parken, dan op meubels en gevels.

Het is maar de vraag of we van deze kanten van de romantiek veel terugvinden de Biedermeier-stijl, die over het algemeen wordt gezien als een cultuur van mensen die huiselijke rust, gemak en gezelligheid zoeken.

Aanvang massaproductie

De industrialisatie neemt een aanvang en de mensen zijn opzoek naar doelmatigheid en degelijkheid en een aangename woonomgeving.
Deze industrialisatie met zijn massaproducten zal ook meer en meer het ambacht van de meubelmakers en timmerlieden beïnvloeden. Geprefabriceerde onderdelen zijn op bestelling leverbaar.
Vanaf 1830 komt gietijzer in gebruik. Dit zal zijn weg ook gaan vinden naar de bovenlichten, maar dan vooral na 1850.

Werk naar eigen keuze

De Biedermeier-stijl is de eerste in het post-Napoleontische tijdperk waarin de ambachtslieden de vrijheid hadden om werk uit te voeren naar eigen keuze. Door het onderling uitwisselen van nieuwe technieken binnen de nieuw gevestigde gilden hoeven ze zich niet langer te schikken naar de hofarchitecten die hen dicteerden welke stukken ze moesten maken en voor wie.

Eenvoud en zeggingskracht

Zo zien we de typische Empirestijl na 1815 al snel verdwijnen en wat blijft zijn aan deze stijl ontleende simpele motieven, gecombineerd met elementen die aan de Biedermeier-stijl en Regency-stijl ontleend lijken te zijn.

De geometrische en classicistische motieven van vorige perioden werden om esthetische redenen geadopteerd. Het simpele en eenvoudige lijnenspel kreeg er meer zeggingskracht door. De lier was ook nog steeds een populair thema, vaak gebruikt voor versiering, zoals stoelrugleuningen en tussen de tafelpoten in aan de smalle zijde van langwerpige tafels.

19e - 01

ALKMAAR

In de manier waarop de ovaal bij dit Alkmaarse snijraam is vastgeklemd binnen het bovenlicht, zien we nog weer een ander overblijfsel van de Empire-stijl: de symmetrische acanthuskrullen, hier sterk gestyleerd. De horizontale symmetrie verschilt hier van de vertikale.

Bijzonder bovenlicht met weer een andere manier hoe de cartouche is vastgezet

DE 19e EEUW